Giáo dục STEM ở tiểu học là gì? Cách vận dụng vào môn học

Giáo dục STEM ở tiểu học đang được Bộ giáo dục & Đào tạo yêu cầu triển khai tại tất cả các trường cấp 1 với mục đích khơi gợi sự sáng tạo và nâng cao kỹ năng mềm cho học sinh. Trong bài viết dưới đây, chúng tôi sẽ nêu ra khái niệm về STEM tiểu học, mô hình vận hành và cách áp dụng cho các môn học trên lớp.

I) Giáo dục STEM ở tiểu học là gì?

Giáo dục STEM ở tiểu học là một phương pháp giáo dục tích hợp kiến thức và kỹ năng từ các lĩnh vực Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics) trong các hoạt động học tập để phát triển khả năng tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.

Trong giáo dục STEM khuyến khích tích hợp thêm yếu tố nghệ thuật, nhân văn ở một số môn học nhằm nâng cao kết quả thực hành, thúc đẩy khả năng tiếp thu bài học của học sinh.

Thay vì dạy bốn môn học này một cách riêng biệt, STEM kết hợp chúng lại để giúp học sinh hiểu cách các nguyên lý khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học được áp dụng để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

Đặc điểm chính của giáo dục STEM ở tiểu học:

• Tính liên môn: Kết nối kiến thức và kỹ năng từ nhiều môn học khác nhau.
• Tính thực tiễn: Tập trung vào việc giải quyết các vấn đề thực tế và ứng dụng kiến thức vào cuộc sống.
• Học tập chủ động: Khuyến khích học sinh tự khám phá, tìm tòi, trải nghiệm và sáng tạo.
• Phát triển kỹ năng: Chú trọng phát triển các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, giao tiếp và sáng tạo.
• Hướng đến sản phẩm: Thường kết thúc bằng việc học sinh tạo ra các sản phẩm cụ thể để giải quyết vấn đề hoặc thể hiện kiến thức đã học.

II) Lợi ích của giáo dục STEM ở tiểu học

Giáo dục STEM không chỉ dạy kiến thức mà còn trao cho trẻ hành trang để bước vào tương lai thông qua nâng cao tư duy khoa học, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

• Tăng cường khả năng tư duy nhạy bén, sáng tạo không giới hạn: STEM giúp trẻ biết cách đặt câu hỏi, tìm kiếm lời giải cho những vấn đề thực tế. Mỗi bài học không còn là lý thuyết khô khan mà trở thành một hành trình khám phá, nơi các em được trải nghiệm, thử nghiệm và sáng tạo.
• Rèn luyện kỹ năng mềm: Không chỉ giỏi kiến thức, trẻ còn học cách làm việc nhóm, tư duy phản biện và trình bày ý tưởng tự tin. Những kỹ năng này sẽ theo các em suốt đời, giúp các em vững vàng trước mọi thử thách.
• Khơi nguồn đam mê, chắp cánh ước mơ: Thay vì áp lực học tập vì nững kiến thức cơ bản trên lớp, STEM mang đến niềm vui khám phá. Trẻ được học bằng cách chơi, được tò mò và dám ước mơ lớn. Chính sự hào hứng ấy sẽ là động lực giúp các em vươn xa hơn trên con đường tri thức.

III) STEM tiểu học theo định hướng của chương trình giáo dục phổ thông 2018

Các nội dung dạy học STEM có tính tích hợp cao ở giai đoạn giáo dục Cơ bản và chuyển sang phân hóa ở giai đoạn giáo dục Định hướng nghề nghiệp. Từ đó, tạo cơ hội để học sinh tích hợp kiến thức, kỹ năng ở các môn học đặc thù cho giáo dục STEM như:

• Môn Tự nhiên Xã hội (lớp 1 đến lớp 3)
• Môn Khoa học (lớp 4, lớp 5)
• Môn Toán, Mĩ thuật, Tin học (lớp 3 đến lớp 5), Công nghệ (lớp 3 đến lớp 5).

Đồng thời, vận dụng hiệu quả kiến thức, kỹ năng có được này để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong từng chủ đề giáo dục STEM cụ thể. Qua đó, học sinh có cơ hội trải nghiệm, khám phá thực tế cuộc sống và có những hiểu biết ban đầu về một số nghề nghiệp quen thuộc liên quan đến lĩnh vực STEM.

IV) Cách vận dụng mô hình giáo dục STEM ở tiểu học vào các môn

Phương pháp không tách biệt 4 môn học rời rạc mà kết hợp thành mô hình học tập có mối liên hệ dựa trên các tình huống thực tế:

Khoa học (Science)

Học sinh sẽ được tìm hiểu về các nguyên lý và quy luật khoa học quan trọng. Thông qua đó, các em có thể áp dụng kiến thức để giải thích hiện tượng tự nhiên và giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Công nghệ (Technology)

Các em được tiếp cận với cách sử dụng và khám phá công nghệ trong đời sống, từ những vật dụng đơn giản như bút, quạt điện đến các hệ thống phức tạp như máy tính hay mạng internet. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của công nghệ trong xã hội hiện đại.

Kỹ thuật (Engineering)

Học sinh sẽ được rèn luyện tư duy phân tích và kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua việc tìm hiểu các quy trình sản xuất, thiết kế và cải tiến sản phẩm. Đồng thời, các em cũng học cách đánh giá nhu cầu xã hội và những tác động của kỹ thuật đến cuộc sống.

Toán học (Mathematics)

Với toán học, học sinh phát triển nền tảng tư duy logic và kỹ năng tính toán, từ đó có thể ứng dụng linh hoạt vào các tình huống thực tế giúp phân tích và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả hơn.

V) Hướng dẫn ứng dụng mô hình STEM hiệu quả trong giáo dục tiểu học

Bậc tiểu học là giai đoạn nền tảng trong quá trình hình thành tư duy và nhận thức của trẻ. Do đó, việc triển khai giáo dục STEM ở cấp học này cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi và khả năng tiếp thu của học sinh. Dưới đây là một số biện pháp ứng dụng STEM hiệu quả cho bạn tham khảo:

Lý thuyết xây dựng đơn giản, dễ hiểu và gắn liền thực tiễn

Tại tiểu học, khối lượng lý thuyết nên được tinh giản, trình bày rõ ràng, dễ tiếp cận. Nội dung bài học nên gắn với những tình huống gần gũi trong đời sống, giúp học sinh dễ dàng liên hệ và vận dụng vào thực tế.

Vai trò của giáo viên trong xây dựng bài giảng STEM

Để mô hình STEM đạt hiệu quả cao, giáo viên cần xây dựng giáo án có tính tích hợp, kết nối giữa lý thuyết và hoạt động thực hành. Việc lựa chọn chủ đề giảng dạy nên ưu tiên các vấn đề mang tính ứng dụng cao, hấp dẫn, cập nhật và phù hợp với nhận thức của học sinh tiểu học. Bên cạnh đó, giáo án cần chú trọng phát triển kỹ năng, đặc biệt là khả năng quan sát, phân tích và làm việc nhóm.

Thực hành – Yếu tố then chốt để STEM phát huy hiệu quả

Thực hành đóng vai trò trung tâm trong phương pháp giáo dục STEM. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh không chỉ hiểu rõ hơn kiến thức đã học mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Do đó, các trường học cần tạo điều kiện cho học sinh được tham gia vào các dự án, thí nghiệm và hoạt động thực tế ngay trong quá trình học.

Việc triển khai giáo dục STEM ở tiểu học giúp học sinh tiếp cận tri thức chủ động, sáng tạo và xây dựng nền móng vững chắc cho các bậc học cao hơn. Chính vì vậy, STEM hiện đang là tiêu chí của nhiều bậc phụ huynh khi chọn trường tiểu học cho con với mong muốn con được học tronng môi trường tốt nhất.

XEM THÊM

• 12 sản phẩm STEM tiểu học kết hợp học tập và vui chơi sáng tạo
• Bộ đồ dùng học tập cần thiết cho học sinh cấp 1, cấp 2 & 3