6 phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi giảm áp lực cho trẻ

Học tập không chỉ dừng lại ở sách vở và bài giảng, mà có thể được mở rộng qua các hoạt động thực tế, trò chơi và nghệ thuật. Việc kết hợp Storytelling, Experiential Learning và Art-Based Learning cùng các phương pháp khác sẽ giúp trẻ học hiệu quả hơn, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng xã hội một cách toàn diện. Cùng tìm hiểu các phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi hiệu quả qua bài viết dưới đây.

I) Tổng quan về phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi

Phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi (Learning through Play) là cách tiếp cận giáo dục hiện đại, trong đó trò chơi và hoạt động thực tiễn được tích hợp vào bài giảng, giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không áp lực. Phương pháp này tạo ra môi trường học tập chủ động, kích thích sự tò mò và phát triển toàn diện cho trẻ. Nguyên tắc cốt lõi khi áp dụng phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi cho trẻ bao gồm:

• Chủ động: Trẻ không chỉ lắng nghe mà còn trực tiếp tham gia, khám phá, thực hành để hiểu sâu kiến thức.
• Trực quan, sinh động: Thay vì chỉ học lý thuyết khô khan, trẻ được sử dụng hình ảnh, âm thanh, đồ vật thực tế để kích thích tư duy.
• Tích hợp vào hoạt động hàng ngày: Trẻ học qua các tình huống thực tế như đếm số khi đi siêu thị, nhận diện màu sắc qua đồ chơi, giúp việc học trở nên tự nhiên và dễ nhớ hơn.
• Không áp lực, tạo sự vui vẻ: Môi trường học tập không căng thẳng giúp trẻ cảm thấy hứng thú, chủ động khám phá thay vì bị ép buộc.

II) Các phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi hiệu quả

Dưới đây là một số phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi được giới chuyên gia và phụ huynh đón nhận:

Phương pháp Montessori

Montessori là một phương pháp giáo dục được phát triển bởi bác sĩ Maria Montessori, dựa trên nguyên tắc “tôn trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ”. Phương pháp này khuyến khích trẻ học tập thông qua thực hành, khám phá độc lập và trải nghiệm thực tế thay vì tiếp thu thụ động.  Ví dụ, khi dạy về toán học, thay vì để trẻ học thuộc bảng cửu chương, giáo viên có thể cho trẻ sử dụng hạt gỗ hoặc que tính để thao tác và tự tìm ra quy luật.

Trong phương pháp Montessori, môi trường học tập được thiết kế mở, khuyến khích sự chủ động và sáng tạo của trẻ. Lớp học thường được chia thành nhiều góc hoạt động khác nhau, nơi trẻ có thể tự do lựa chọn hoạt động yêu thích theo sở thích và nhu cầu cá nhân.

Bên cạnh đó, việc sử dụng giáo cụ Montessori đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập. Các công cụ như hạt gỗ, bảng số, bảng chữ cái cảm ứng không chỉ giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách trực quan mà còn kích thích sự phát triển tư duy thông qua trải nghiệm thực tế.

Đặc biệt, Montessori đề cao sự tự chủ của trẻ, khuyến khích trẻ khám phá và học hỏi theo nhịp độ riêng. Giáo viên trong lớp học không đóng vai trò áp đặt hay truyền đạt kiến thức một chiều, mà sẽ là người hướng dẫn tận tâm, hỗ trợ trẻ tìm tòi, tự rút ra bài học thay vì học theo một khuôn khổ cứng nhắc. Cách tiếp cận này giúp trẻ phát triển tư duy độc lập, sự tự tin và niềm yêu thích học tập ngay từ những năm đầu đời.

Phương pháp STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics)

STEAM là mô hình giáo dục tích hợp 5 lĩnh vực: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering), Nghệ thuật (Arts) và Toán học (Mathematics). Phương pháp này giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc nhóm thông qua các dự án thực tế. Ví dụ,  khi dạy về trọng lực, thay vì giảng giải lý thuyết, giáo viên có thể cho trẻ thả vật rơi từ độ cao khác nhau và tự rút ra kết luận.

Việc áp dụng STEAM trong giáo dục giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc nhóm. Để triển khai hiệu quả, giáo viên có thể áp dụng bốn phương pháp sau:

• Thứ nhất, tổ chức các dự án khoa học nhỏ để trẻ có cơ hội thực hành và khám phá. Với các vật liệu đơn giản như que kem, giấy bìa, ống hút hay keo dán, trẻ có thể tự chế tạo mô hình cầu, nhà hoặc xe hơi. Quá trình này không chỉ giúp trẻ hiểu các nguyên tắc khoa học mà còn rèn luyện khả năng thử nghiệm, điều chỉnh và sáng tạo khi thiết kế mô hình.
• Thứ hai, khuyến khích trẻ tiếp cận công nghệ và lập trình từ sớm. Những công cụ lập trình trực quan như Scratch hay Lego Mindstorms có thể giúp trẻ làm quen với tư duy thuật toán một cách dễ dàng. Ngoài ra, trẻ có thể tự lập trình robot mini hoặc điều khiển máy bay đồ chơi thông qua các ứng dụng công nghệ, từ đó phát triển khả năng tư duy logic và sáng tạo.
• Thứ ba, sử dụng mỹ thuật để minh họa các kiến thức khoa học một cách trực quan và sinh động. Khi học về vòng tuần hoàn nước, thay vì chỉ nghe giảng, trẻ có thể vẽ sơ đồ minh họa hoặc tạo mô hình thực tế bằng các vật dụng đơn giản như cốc nước, bông gòn để mô phỏng sự bay hơi và ngưng tụ. Phương pháp này không chỉ giúp trẻ ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn kích thích khả năng quan sát và sáng tạo.
• Cuối cùng, kết hợp các lĩnh vực STEAM trong một bài học để trẻ thấy được sự liên kết giữa các môn học. Ví dụ, khi hướng dẫn trẻ làm một chiếc cầu giấy có thể chịu được trọng lượng nhất định. Giáo viên có thể lồng ghép kiến thức vật lý (tính chịu lực), toán học (đo lường, tính toán kích thước), nghệ thuật (trang trí mô hình) và công nghệ (ứng dụng nguyên tắc thiết kế). Việc học theo cách này giúp trẻ hiểu rằng các kiến thức không tồn tại riêng lẻ mà có thể áp dụng vào thực tế một cách linh hoạt.

Bằng cách triển khai STEAM theo những hướng đi trên, giáo viên có thể giúp trẻ hứng thú hơn với việc học. Đồng thời trang bị cho các em nền tảng vững chắc để tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề một cách chủ động.

Phương pháp học qua trò chơi (Game-Based Learning – GBL)

Game-Based Learning (GBL) là phương pháp giảng dạy kết hợp các trò chơi vào quá trình học tập, giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, vui vẻ và không nhàm chán. Ví dụ, khi dạy về động vật, giáo viên có thể tổ chức trò chơi “Đoán tên con vật qua âm thanh”, giúp trẻ vừa học vừa chơi một cách hứng thú. Để triển khai phương pháp này, giáo viên có thể áp dụng bốn cách sau:

• Thứ nhất, sử dụng trò chơi nhập vai để giúp trẻ học hỏi qua trải nghiệm thực tế. Khi đóng vai bác sĩ, cảnh sát, phi hành gia hay đầu bếp, trẻ không chỉ tìm hiểu về các nghề nghiệp mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và làm việc nhóm. Thông qua những tình huống giả lập, trẻ có thể thực hành cách giải quyết vấn đề, bày tỏ suy nghĩ và học cách hợp tác với bạn bè.
• Thứ hai, tận dụng flashcard tương tác để giúp trẻ học từ vựng nhanh hơn. Thay vì chỉ đọc và ghi nhớ, trẻ có thể tham gia các trò chơi như tìm cặp từ đúng, đoán nghĩa từ hình ảnh hoặc sắp xếp các từ thành câu hoàn chỉnh. Việc học thông qua hình ảnh và trò chơi sẽ giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ từ vựng một cách tự nhiên mà không cảm thấy áp lực.
• Thứ ba, áp dụng các trò chơi toán học để giúp trẻ rèn luyện tư duy logic. Những trò như “Ai nhanh hơn?” yêu cầu trẻ giải các phép toán đơn giản trong thời gian giới hạn, giúp các em phản xạ nhanh và củng cố kiến thức một cách thú vị. Các trò chơi ghép số, đố vui toán học hay thi tính nhẩm cũng có thể tạo động lực học tập và phát triển kỹ năng tư duy.
• Cuối cùng, kết hợp các trò chơi vào bài giảng để biến mỗi tiết học thành một trải nghiệm thú vị. Ví dụ, khi dạy về động vật, giáo viên có thể tổ chức trò chơi “Đoán con vật” bằng cách mô tả đặc điểm và để trẻ suy luận, hoặc khi học về các quốc gia, có thể tạo ra trò “Tìm hiểu bản đồ” để trẻ khám phá vị trí các nước. Việc lồng ghép trò chơi vào bài học giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên và ghi nhớ lâu hơn.

Với cách tiếp cận này, Game-Based Learning không chỉ giúp trẻ hào hứng hơn trong việc học mà còn thúc đẩy khả năng tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề một cách chủ động.

Phương pháp học qua kể chuyện (Storytelling)

Phương pháp học qua kể chuyện (Storytelling) là cách dạy học thông qua những câu chuyện hấp dẫn. Trẻ được tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, không gò bó, giúp kích thích tư duy tưởng tượng, cảm xúc và khả năng liên kết thông tin. Ví dụ, khi dạy về bài học đạo đức, thay vì giảng giải lý thuyết khô khan, giáo viên có thể kể một câu chuyện về tình bạn, lòng trung thực, sau đó đặt câu hỏi để trẻ tự rút ra bài học.

Dưới đây là bốn cách để ứng dụng storytelling vào giảng dạy:

• Thứ nhất, sử dụng truyện tranh tương tác để kích thích hứng thú học tập của trẻ. Những câu chuyện ngắn gọn, kết hợp hình ảnh minh họa sống động giúp trẻ dễ dàng tiếp thu nội dung và ghi nhớ lâu hơn. Giáo viên hoặc phụ huynh có thể đặt câu hỏi trong lúc đọc để giúp trẻ suy ngẫm về nội dung câu chuyện, từ đó rèn luyện khả năng phân tích và kết nối thông tin.
• Thứ hai, tận dụng sách nói và kể chuyện qua âm thanh để phát triển kỹ năng nghe và cảm thụ ngôn ngữ. Trẻ có thể nghe truyện trước khi đi ngủ hoặc trong lúc thư giãn, giúp mở rộng vốn từ và hình thành thói quen yêu thích sách vở. Ngoài ra, việc nghe sách nói cũng hỗ trợ trẻ học cách nhấn nhá, biểu cảm giọng nói và phát triển khả năng giao tiếp một cách tự nhiên.
• Thứ ba, kể chuyện theo hướng mở để kích thích tư duy phản biện. Giáo viên hoặc phụ huynh có thể ngừng kể giữa chừng và đặt câu hỏi như: “Con nghĩ chuyện sẽ diễn ra thế nào tiếp theo?” hoặc “Nếu con là nhân vật chính, con sẽ làm gì trong tình huống này?” Cách tiếp cận này không chỉ khuyến khích trẻ suy luận, tưởng tượng mà còn giúp trẻ phát triển khả năng ra quyết định và giải quyết vấn đề.
• Cuối cùng, cho trẻ nhập vai nhân vật để trải nghiệm câu chuyện một cách sâu sắc hơn. Khi hóa thân thành công chúa, hiệp sĩ, nhà thám hiểm hay bất kỳ nhân vật nào, trẻ sẽ rèn luyện kỹ năng diễn đạt, thể hiện cảm xúc và tăng cường sự tự tin. Việc diễn kịch hay kể lại câu chuyện bằng ngôn ngữ của chính mình cũng giúp trẻ ghi nhớ nội dung tốt hơn và phát triển khả năng giao tiếp hiệu quả.

Với những phương pháp trên, storytelling không chỉ là một hoạt động giải trí mà còn trở thành công cụ giáo dục mạnh mẽ, giúp trẻ học tập một cách vui vẻ, chủ động và đầy sáng tạo.

Phương pháp học tập trải nghiệm (Experiential Learning)

Học tập trải nghiệm (Experiential Learning) là phương pháp giáo dục dựa trên thực hành thực tế, nơi trẻ không chỉ nghe và đọc mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình học tập. Phương pháp này giúp trẻ khắc sâu kiến thức thông qua trải nghiệm cá nhân. Ví dụ, khi dạy về vòng đời của thực vật, thay vì giảng lý thuyết suông, giáo viên có thể cho trẻ tự trồng cây và quan sát từng giai đoạn phát triển.

Dưới đây là bốn cách ứng dụng phương pháp này vào giảng dạy:

• Thứ nhất, tổ chức dã ngoại học tập để trẻ quan sát và tương tác trực tiếp với thế giới xung quanh. Thay vì chỉ học về động vật, thực vật hay văn hóa qua sách vở, trẻ có thể tham gia các buổi tham quan công viên, vườn thú, bảo tàng để khám phá thực tế. Những trải nghiệm này giúp trẻ hình thành tư duy trực quan, ghi nhớ kiến thức tốt hơn và kích thích sự tò mò, ham học hỏi.
• Thứ hai, học lịch sử qua nhập vai để trẻ hiểu sâu hơn về các sự kiện và nhân vật lịch sử. Việc đóng vai các vị vua, tướng lĩnh hay nhân vật nổi tiếng không chỉ giúp trẻ hứng thú hơn với môn học mà còn giúp các em trải nghiệm bối cảnh thời đại, tư duy chiến lược và rút ra bài học từ quá khứ. Cách học này giúp trẻ không còn cảm thấy lịch sử là những con số khô khan mà trở thành một câu chuyện sống động và có ý nghĩa.
• Thứ ba, thực hành thí nghiệm khoa học đơn giản để trẻ tự kiểm chứng kiến thức đã học. Ví dụ, trẻ có thể làm các thí nghiệm như tạo cầu vồng trong lọ, trồng cây trong nước hay quan sát phản ứng hóa học giữa baking soda và giấm. Thông qua các hoạt động này, trẻ phát triển tư duy khoa học, học cách quan sát, phân tích và rút ra kết luận từ những gì mình trải nghiệm.
• Cuối cùng, học toán qua thực tế để rèn luyện khả năng tư duy logic và áp dụng kiến thức vào cuộc sống. Một cách đơn giản là cho trẻ tham gia vào các hoạt động mua sắm, tự tính tiền khi đi chợ hoặc lập ngân sách cho một bữa ăn. Khi được thực hành trong các tình huống thực tế, trẻ sẽ hiểu rõ hơn về giá trị của tiền, phép tính cộng trừ nhân chia và cách quản lý tài chính cá nhân.

Với những phương pháp trên, Experiential Learning giúp trẻ học tập một cách tự nhiên, chủ động và hiệu quả hơn. Thay vì chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động, trẻ được khuyến khích khám phá, thử nghiệm và rút ra bài học từ chính những trải nghiệm của mình.

Phương pháp học qua nghệ thuật (Art-Based Learning)

Học qua nghệ thuật (Art-Based Learning) là phương pháp giảng dạy tích hợp nghệ thuật vào quá trình học tập, giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách trực quan, sinh động và dễ nhớ hơn. Phương pháp này bao gồm âm nhạc, hội họa, kịch nghệ, thủ công, tạo ra một môi trường học tập đầy màu sắc và sáng tạo. Ví dụ, khi dạy về hình học, thay vì chỉ vẽ trên bảng, giáo viên có thể cho trẻ cắt dán giấy màu thành hình tam giác, hình tròn, hình vuông, giúp trẻ ghi nhớ dễ dàng hơn.

Dưới đây là bốn cách ứng dụng Art-Based Learning vào giảng dạy:

• Thứ nhất, học bảng chữ cái và số đếm qua bài hát giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ thông tin một cách tự nhiên. Thay vì học thuộc lòng một cách khô khan, trẻ có thể hát theo những giai điệu vui nhộn, tạo sự hứng thú và giúp việc học trở nên nhẹ nhàng hơn. Âm nhạc còn giúp kích thích trí nhớ dài hạn, giúp trẻ tiếp thu và sử dụng kiến thức một cách linh hoạt hơn.
• Thứ hai, vẽ tranh để kể chuyện giúp trẻ thể hiện tư duy hình ảnh và củng cố khả năng ghi nhớ nội dung. Thay vì chỉ đọc hoặc nghe kể chuyện, trẻ có thể tự do sáng tạo bằng cách vẽ lại các nhân vật, bối cảnh và tình tiết trong truyện. Hoạt động này không chỉ giúp trẻ hình dung tốt hơn về câu chuyện mà còn khuyến khích khả năng diễn đạt ý tưởng và cảm xúc thông qua nghệ thuật.
• Thứ ba, dạy toán qua nghệ thuật bằng cách sử dụng các hình thức trực quan như vẽ hình học, cắt dán giấy màu hay xếp hình. Khi trẻ được tiếp xúc với các khái niệm toán học thông qua nghệ thuật, việc học trở nên thú vị hơn và giúp trẻ hiểu bản chất của các con số, hình dạng một cách tự nhiên. Các hoạt động này cũng hỗ trợ phát triển tư duy không gian và khả năng giải quyết vấn đề.
• Cuối cùng, sử dụng kịch nghệ để giúp trẻ nhập vai, tăng cường khả năng giao tiếp và hiểu sâu hơn về câu chuyện. Khi trẻ hóa thân thành nhân vật trong truyện, các em không chỉ rèn luyện khả năng diễn đạt mà còn học cách đồng cảm, suy nghĩ theo nhiều góc độ khác nhau. Kịch nghệ còn giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp, rèn luyện khả năng làm việc nhóm và phát triển trí tưởng tượng phong phú.

Art-Based Learning không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách sáng tạo mà còn khuyến khích tư duy linh hoạt, phát triển kỹ năng mềm quan trọng. Khi học tập trở thành một trải nghiệm nghệ thuật, trẻ sẽ hứng thú hơn, chủ động khám phá và ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc hơn.

III) Lưu ý khi áp dụng phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi cho trẻ

Mặc dù vừa học vừa chơi mang lại nhiều lợi ích, nhưng nếu không áp dụng đúng cách, có thể gây tác dụng ngược. Dưới đây là những lưu ý quan trọng quý thầy cô và phụ huynh cần chú ý:

• Cân bằng giữa chơi và học: Không để trẻ quá sa đà vào trò chơi, quên đi mục tiêu học tập. Luôn đặt giới hạn thời gian hợp lý cho mỗi trò chơi, tránh để trẻ chơi quá lâu mà không tiếp thu kiến thức.
• Đảm bảo nội dung trò chơi phù hợp với lứa tuổi: Trò chơi không nên quá phức tạp khiến trẻ cảm thấy chán nản, cũng không nên quá đơn giản làm mất hứng thú. Ví dụ, trẻ 3-5 tuổi có thể chơi xếp hình, đếm số, nhưng trẻ 6-8 tuổi cần trò chơi tư duy, toán học nâng cao.
• Luôn có sự hướng dẫn từ giáo viên và phụ huynh: Trẻ cần người hướng dẫn để đảm bảo trò chơi có mục tiêu học tập, tránh việc chơi một cách vô thức. Phụ huynh có thể đồng hành cùng con, giải thích kiến thức trong lúc chơi.
• Kiểm tra hiệu quả bằng cách quan sát sự tiến bộ của trẻ. Theo dõi xem trẻ có hiểu bài hơn, có hứng thú học hơn không. Nếu trẻ chỉ thích chơi mà không tiếp thu, cần điều chỉnh cách giảng dạy ngay lập tức.

• Kết hợp công nghệ và công cụ hỗ trợ: Các ứng dụng như Kahoot!, Quizizz, Duolingo hay Monkey Junior giúp trẻ học qua trò chơi tương tác. Lego Education, flashcard thông minh phát triển tư duy sáng tạo. Ngoài ra, bố mẹ có thể sử dụng các nền tảng trực tuyến để mang đến trải nghiệm học tập sinh động hơn cho trẻ.

Phương pháp giảng dạy vừa học vừa chơi không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức nhanh hơn, mà còn tạo động lực, khuyến khích tư duy sáng tạo. Khi được học trong một môi trường tích cực, không áp lực, trẻ sẽ dễ dàng phát triển toàn diện về tư duy, ngôn ngữ, kỹ năng giải quyết vấn đề và giao tiếp. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt nhất, giáo viên, phụ huynh và nhà trường cần kết hợp linh hoạt, cân bằng giữa học và chơi, đồng thời theo dõi sự tiến bộ của trẻ.

XEM THÊM

• 12+ kỹ năng sống cho trẻ mầm non giúp con tự lập & tự tin
• 32 trường mầm non tại Hà Nội được đánh giá tốt nhất 2025